Ég hef svo sem áður íað að því að mér líki ekki við Creative commons og jafnvel gengið svo langt að segja að CC nálgist að vera vera af hinu Illa þegar ljósmyndarar eiga í hlut. Ekki hefur öllum líkað rök mín í þessum málum en þeir hinu sömu sjá einatt ekki hlið ljósmyndara á málinu og halda að hægt sé að setja eins og eitt ríkis CC á alla hluti sem birtast einhverstaðar. Einn er sá aðili sem mátt hefur ræða þetta við á vitrænum nótum, en það er Tryggvi Björgvinsson, en hann er í hópi þeirra sem dreift hafa hugmyndum CC aðila hér á landi. Ástæða skrifa minna nú um CC er fyrirlestraröð sem CC er nú í um CC undir nafninu "Future of Money tour".

Þegar CC kom fyrst fram á sjónarsviðið fékk ég strax illan bifur á því sökum þess að mér fanst ýmislegt ekki passa í uppsetningu þess og það of mikið miða að því að plata fólk eða rugla það í rýminu. Þannig var grunn uppsetning á hinni geysi vinsælu síðu flickr úr garði gerð að auðveldara var að gefa frá sér réttindi en að vernda rétt yfir myndum sínum og kanski ekki skrítið þar sem eigendur flickr eru einir af þeim aðilum sem að baki fyrirbærinu standa. Ég hef sett stórt spurningarmerki við þá aðila sem standa að baki CC og annarlega hagsmuni þeira í málinu enda um að ræða net-iðnjöfra sem hagnast geta verulega á því að fá aukið aðgengi að myndefni án greiðslu. Þar má t.d telja eiganda wikimedia. Nærvera lögfræðinga sem barist hafa gegn höfundarétti og borið vitnisburð gegn honum í höfundaréttarmálum ljósmyndara hefur líka gert það að verkum að ég set mikinn varnagla við fyrirbærið.

Það sem mér þó þykir einkennilegast og hefur gert mig einna mest mótfallin fyrirbærinu er sú ógrynnis fjárhæð sem eytt er í að útbreiða CC um allan heim eins og einhverja nýjung eða trú sem allir skildu meðtaka og bjargað gæti heiminum. Sú einkennilega staðreynd að fjármagn og kynningarherferðir skyldu margfaldast á sama tíma og mönnum tókst að stöðva Orphan lögin í USA og UK, sem ganga út á það að leyfilegt verði hverjum sem er að nota hvaða ómerktu mynd sem hann finnur í hvaða tilgangi sem honum sýnist, hefur einnig orðið til þess að ég setji stóran varnagla við CC.

Ég hef starfs míns vegna nú í vetur þurft að kynna mér CC nokkuð ýtarlega enda hefur gætt mikils misskilnings innan safnaheimsins um CC og þannig birti safn í Svíþjóð smámyndir inni á flickr undir CC en sagði jafnframt að myndirnar væru bundnar höfundarétti og að hafa yrði samband við safnið vildu menn nota myndirnar. Hér var því komið ein ástæða til viðbótar að mér líkaði ekki CC. Þ. e ruglingur sem fjölliðu kefi CC gefur.

Til að fyrirbyggja allann misskilning þá er rétt að taka það skýrt fram að CC er ekki alvont. Það er ekki alvont fyrir aðra en ljósmyndara. Safnið þar sem ég er nú ráðgjafi mun þannig að einhverju leyti til framtíðar nota CC kerfið. Fyrir slíkt er kerfið alveg ágætt og munu myndir sem birtar verða frá safninu á flickr birtast undir CC. Það er í sjálfu sér alveg sjálfsagt að safn sem vinnur fyrir opinbert fé og þegið hefur myndir að gjöf, endurgjaldi samfélaginu þannig með því að sjá til þess að borgararnir geti nálgast myndirnar til notkunar. Fyrir prentun í æðum mun safnið hinsvegar áfram taka gjald enda þar ýmiss vinna og efniskostnaður sem til fellur. Þá mun einnig verða tekið gjald fyrir ef fyritæki sem ætla að hagnast á myndunum vilja notkunarleyfi. CC er því hægt að nýta í tilgangi eins og í opinbera geiranum til dreifingar á almenningseign og skilgreiningu á slíkum rétti.

Ég hef áður sagt að þegar kemur að heimi tölvuforrita og eins í tónlistarheiminum er kerfi eins og CC alveg stór sniðugt, enda geta menn skrifað forritabúta eða tónbúta hver í sínu horni og svo raðað saman í nýtt verk sem afleiðu af þeim bútum. Þannig þurfa menn ekki alltaf að vera að vinna verk sem áður hefur verið unnið. Slíkt getur sparað tíma og peninga enn einnig aukið á þekkingu og færni. Mikilvægast er þó að með því geta allir hagnast. Þannig er t.d með Sjónarmid sem er sett upp í Drupal. Drupal er hafsjór af litlum módúlum sem eru settir saman til að mynda utanumhald um gagnagrunn og vefsíður og hver sá sem þarf á sértækum slíkum módúl að halda skrifar hann og leggur til í pottinn sem svo allir geta fengið sér bita úr eftir þörfum.

Þannig verður til sósialískt kerfi þar sem allir geta grætt á því að veita þjónustu í tengslum við Drupal og vefsíðugerð. Allir geta komið með innlegg til endurbóta og aðilar eins og ég sem ekki kann nægilega mikið í forritun til að skrifa módúl get lagt mitt á vogarskálarnar með þýðingum og prufukeyrslu ásamt ábendingum og kennslugreinum í notkun. Eftir því sem færni mín eykst get ég svo lagt til búta eða skapað útlitsviðmót eða gert það sem ég geri best að vinna atriði í Photshop. Það er því ávalt vinn vinn fyrir alla.

Þetta sama gildir um tónlist og tónbúta eða lúpur. Þar geta menn gert lúpur og fengið lúpur og skapað afleidd verk sem svo aðrir njóta eða menn verða moldríkir af að selja, allt eftir færni. Þetta á líka við um þá sem gera stafræn myndverk t.d með notkun og blöndun ljósmynda. Þeir geta tekið myndir af hlutum til að nota í myndverk og eins engið myndir til að nota í myndverk og þar með er græða allir.

Þegar kemur að ljósmyndun hins vegar er myndin sem birtist yfirleitt lokaverk. Hún er verk sem listamaðurinn leggur fram fyrir aðra til að njóta eins og það er. Verkið er hans sýn á veröldina eða hans yfirlýsing um veröldina sem í verkinu felst. Þess vegna er í höfundalögum bann við því að skera í myndir eða breyta myndum án samþykkis höfundar því slíkt getur algerlega breytt hans sýn og brotið á sæmdarrétti. Þetta hefur einnig gilt um myndasafnsljósmyndir að þær voru seldar sem eining til notkunar í ákveðin verkefni, en fyrir tölvuöld voru þær seldar sem fullbúin eining tilbúin til notkunar, ekki hráefni til frekari vinnslu.

Fæstir ljósmyndarar eru nefnilega hráefnisframleiðendur. Þeir eru í eðli sínu listamenn (þó sumir séu iðnaðarmenn og lít ekki á sig sem annað) og þegar þessir ljósmyndarar eru að vinnu þá eru þeir að skapa, ekki framleiða, rétt eins og hver annar listamaður. Til þessarar sköpunar nota þeir tómann ramma rétt eins og málari sem byrjar með tómann striga. í þennan ramma setja ljósmyndara ekki ljósmyndir frá öðrum. Þeir fylla hann með myndefni sem þeir annað hvort draga út úr veruleikanum eða skapa í myndveri. Eftir að hafa fyllt rammann fullvinna þeir verkið og leggja fram til sýnis eða sölu. Þeirra afurð er því ekki hráefni til frekari framleiðslu heldur hið endanlega verk.

Þetta er það sem CC virðist eiga erfitt með að gera sér grein fyrir. CC gerir nefnilega að mestu ráð fyrir því að allt sem er stafrænt sé einnig hráefni í frekari vinnslu. Þannig er það ekki og þannig þarf það ekki að vera.

Tónverk í heild er ekki hráefni. Tónbútar geta verið það.

Fyrir ljósmyndara hvort sem það eru atvinnu eða áhugamenn þá er ekkert á því að græða að gefa myndirnar sínar hverjum sem er til nota á hvern þann hátt sem menn vilja. Þeir þurfa líka það gæta að því að ef manneskja er á myndunum þá hafa þeir ekki leyfi til að gefa hverjum sem er leyfi til að nota myndina hvernig sem er.

CC er því ekki einfalt mál fyrir ljósmyndara og er síst til þess fallið að einfalda heim ljósmyndunar, þó CC geti einfaldað heim þeirra sem þykjast svo tímabundnir að þeir megi ekki vera að því að hafa samband við þann höfund sem á verk sem þeir vilja nota.

Það er ekkert að því að gefa og þykir um margt góður siður að gefa þeim er minna meiga sýn. Það er hinsvega heimska að gefa mönnum leyfi til þess að láta misnota sig. Samvinna manna er frábær en hún þarf að vera með virðingu allra aðila til staðar.

Því miður er það svo og mín niðurstaða að sú ofur áhersla á CC sem predikuð er um heiminn núna er einfaldlega sett upp til að kenna ungu fólki að láta misnota sig. Það er verið að búa til ókeypis vinnuafl fyrir peningafólk sem sér sér hag í því að fá efni ókeypis.

Huffinton Post er besta dæmið um slíkt. Frú Huffinton lagði að vísu 2 miljónir dollara í að búa til fjölmiðlaveldi sem byggðist á CC kerfi þar sem blaðamenn skrifuðu ókeypis. Þegar frú Huffington svo í vetur seldi Huffington post fyrir 40 miljónir dollara hafði hún hagnast um 38 miljónir dollara á vinnu ýmissa blaðamanna og ljósmyndara um allan heim sem skrifa daglega í blað hennar fyrir heiðurinn einann.

Dreifði hún einhverju af þessum nýfengna auð sýnum til þeirra í þakklætisskyni. Nei það gerði hún ekki. Nýttu hún auðfenginn gróðann til samfélagsbóta. Nei það gerðu hún ekki. Veitti hún einhverju fé til hjálpar bágstöddum. Nei það gerði hún ekki.

Vilt þú búa til nýjan miljarðamæring sem byggir veldi sitt á hæfileikum þínum. Nei það held ég ekki.

CC er eins og áður sagði með fundarherferð og ég vill hvetja ljósmyndara til að sækja þessa fundi og spyrja ýtarlegra og gagnrýnna spurninga. Ég hef ekki fengið svör frá forsvarsmönnum CC við helstu spurningum mínum um CC, einvörðungu útúrsnúning. Vonandi fáið þið betri svor en ég, en ekki taka við CC án mikillar yfirvegu og gagnrýnnar hugsunar.

The Future of Money Tour

Creative Commons verkefnin á Norðurlöndunum og Cloudberry verkefnið
standa fyrir fyrirlestraröð í Danmörku, Svíþjóð, Noregi og Íslandi.
Viðfangsefni fyrirlestranna er framtíð peninga í stafrænu
menningarsamfélagi. Rætt verður ítarlega um vandamálið hvernig skal
umbuna listamönnum sem gefa verk sín út á stafrænu formi, sérstaklega
undir formerkjum Creative Commons hugverkaleyfanna. Gestir eru hvattir
til þess að taka þátt í umræðunum en nokkrar af þeim spurningum sem
verður velt upp eru: Hvernig hugsa unglingar um peninga og verðmæti?
Hvernig getum við búið til nýtt kerfi til verðmætasköpunar? Hver er
framtíð banka og annarra fjármálastofnana þegar jafningjanet (peer to
peer) taka við?

Hér má sjá auglýsingu fyrir fyrirlestraröðina: http://vimeo.com/22903587

Íslenski hluti fyrirlestraraðarinnar verður haldin að kvöldi 7. maí
milli klukkan 18:00 og 22:00 á Hvítu perlunni, Austurstræti 12a. Boðið
verður upp á fjóra fyrirlestra, tveir fyrirlesarar eru innlendir og
tveir erlendir sem koma sérstaklega til Íslands í tilefni af
fyrirlestraröðinni. Íslensku fyrirlesararnir eru Alex MacNeil,
framkvæmdastjóri Gogoyoko og Njörður Sigurjónsson, doktor í
menningarstjórnun. Erlendu fyrirlesararnir eru Gabriel Shalom,
kvikmyndagerðarmaður frá New York og Jay Cousins, frumkvöðull í
samskiptatækni.

Fyrirlestrarnir hefjast klukkan 20:00 en bæði fyrir og eftir
fyrirlestrana gefst gestum færi á að ræða saman um sínar skoðanir á
málefninu. Við hvetjum alla til að taka þátt í umræðunum og til þess að
liðka um málbeinið verður boðið upp á fljótandi veigar meðan birgðir
endast.

Allir eru velkomnir og engra peninga er þörf til að taka þátt :)

Til þess að hita upp fyrir samkomuna mælum við með myndbandi sem Jay og
Gabriel komu að sem veitir innsýn í hugmyndir nokkurra netfrumkvöðla um
framtíð peninga:

http://vimeo.com/16025167

Íslenski CC fyrirlesturinn hefur verið skipulagður til hliðar við
Alþjóðlegu raflistahátíðina RAFLOST/Pikslaverk 2011 sem fer fram í
Reykjavík dagana 5.-8. maí. Á hátíðinni er farið um víðan völl með
gjörningum, hljóðverkum, myndverkum, gagnvirkri hönnun, tölvugerðum
hreyfimyndum, tónlist og dansi. Nánari upplýsingar eru á
http://ww.raflost.is og http://ww.pikslaverk.org

# Nánar um fyrirlesarana á CC samkomunni

## Alex MacNeil

Alex MacNeil starfar sem framkvæmdastjóri Gogoyoko ásamt því að vera
söngvari og gítarleikari í hljómsveitinni Kimono. Gogoyoko rekur vefsíðu
með sama nafni þar sem leitast er við að fara nýjar leiðir í miðlun
tónlistar með stafrænum hætti. Á Gogoyoko geta notendur síðunnar meðal
annars hlustað á tónlist frítt ásamt því að greiða fyrir og hala niður
tónlistinni milliliðalaust þannig að tónlistarfólkið fær réttláta umbun.
Gogoyoko hefur með þessu tekist að mynda réttlátt samfélag í kringum
tónlist sem mun án efa taka miklum þróunum í framtíðinni og hjálpa
tónlistarfólki mögulegt að lifa af listaverkum sínum.

## Njörður Sigurjónsson

Dr. Njörður Sigurjónsson er lektor við félagsvísindadeild við Háskólann
á Bifröst. Sérsvið Njarðar kallast menningarstjórnun (á ensku: Cultural
Policy and Managment) en Njörður varði doktorsritgerð sína á því sviði
árið 2010 frá City University í London. Nýlega var tekið viðtal við
Njörð um framtíð menningarverðmæta, nánar tiltekið tónlistar, á Netinu í
Fréttatímanum. Þar sagði Njörður meðal annars að forsendur plötuútgáfu í
dag miðist við úrelt umhverfi þar sem greiða þarf háar fjárhæðir fyrir
upptökur og spólur eða diska fyrir dreifingu. Njörður telur nauðsynlegt
að frelsa tónlistina og með því myndist ný tækifæri til þess að hagnast
á henni.

## Gabriel Shalom

Gabriel Shalom er myndbandatónlistarmaður, leikstjóri og skapandi
framleiðandi sem býr og vinnur í Berlín, Þýskalandi. Hann er
meðstofnandi KS12, skapandi stúdíó sem framleiðir frumlegar frásagnir á
dreifðum miðlum. Gabriel skrifar reglulega blogg um framtíð
kvikmyndahússins og viðbættan raunveruleika(augmented reality). Það sem
einkennir myndbandalist hans er að móta sjónræn tónverk sem breytast með
hrynjandanum. Hann hefur stundað listarannsóknir við ZKM | Karlsruhe
(Center for Art and Media Karlsruhe). Gabriel hefur einnig verið
gestafyrirlesari í London, Berlín og Sao Paulo þar sem hann hefur talað
um stefnur í sjónlist. Síðan vorið 2009 hefur hann verið aðjúnkt við
Berliner Technische Kunsthochschule þar sem hann kennir hliðræna(analog)
hreyfimyndagrafík.

## Jay Cousins

Jay Cousins er fiktari, fyrirlesari og stuðningsmaður samvinnuverkefna.
Hann er einn af upphafsmönnum Open Design City, sem er samvinnusvæði
staðsett í Betahaus í Berlín. Hann hjálpaði til við að setja upp DMY
Maker Lab (nokkurskonar hönnunarstúdíó) og var einnig meðlimur og
stjórnandi í Palmoar5 uppfinningabúðunum. Auk þess að skapa og umbreyta
atburðum hefur hann stjórnað alþjóðlegu dreifingar- og framleiðsluneti,
ásamt því að þróa vörur frá hugmynd til alþjóðlegs markaðar. Honum er
mjög annt um að tengja saman hugmyndir, hugsanir, fólk og verkefni.